proefjesmetboefjes

Categorie: Natuurkunde

  • Wat absorbeert meer hitte?

    Wat absorbeert meer hitte?

    Als je in de zomer buiten in de zon speelt is het fijn als je witte of licht gekleurde kleding draagt. Maar waarom is dat eigenlijk? In dit proefje ga je experimenteren met licht, kleur, warmte en wat water om uit te zoeken wat meer hitte absorbeert.

    Nodig:

    absorbeert hitte
    • 2 dezelfde glazen of potjes
    • maatbeker
    • water
    • thermometer
    • 2 elastiekjes of plakband
    • een vel wit papier
    • een vel zwart papier

    Stappen:

    Zet de twee potjes voor je neer. Het eerste potje pak je aan de zijkanten in met het vel witte papier. Zorg dat je het goed vastmaakt met een elastiekje en of met het plakband. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat je ook de bovenkant afdekt. Je moet straks nog wel water in het potje kunnen doen.

    Pak nu het andere glas en doe er het zwarte papier omheen. Ook dit maak je weer vast met het elastiekje of het plakband. Controleer dat het papier op dezelfde manier om beide potjes heen zit. Je kan niet goed meten welk potje beter hitte absorbeert als de potjes verschillend zijn ingepakt?

    Vul de maatbeker met wat water en schenk dit in het potje met het witte papier. Vul de maatbeker nu met exact dezelfde hoeveelheid water en vul nu het potje met het zwarte papier. 

    Zet de potjes nu samen in een plekje in de zon. Je kan ze daar een paar uur laten staan. Als je na een paar uur terugkomt, kan je de temperatuur opnemen. Zet de thermometer eerst in het witte potje en lees de temperatuur af. Ga daarna naar het potje met het zwarte papier en meet ook daar de temperatuur.

    Vragen:

    1. In welk potje is het water warmer?
    2. Hoe komt dat?

    Meer weten?

    Verschillende kleuren absorberen hitte en licht op andere manieren. Hoe donkerder de kleur hoe meer hitte een kleur absorbeert. Daarom meet je ook een verschil tussen de twee potjes. Als het goed is gegaan heb je gemeten dat het water in het potje met het zwarte papier warmer is dan het potje met wit papier. Als het in de zomer warm en zonnig is, zie je ook meer mensen die lichtere kleding dragen, ze blijven daardoor lekker koel.

    De supertechnische uitleg kan je hier vinden op Wikipedia. Je kan ook andere proefjes doen met warmte, zoals een zonneoven maken. 

  • Dansende robot

    Dansende robot

    Je kan dansen als een robot, maar ken je ook een dansende robot? Door het mooie ontwerp van Teach Kids Engineering kan je er nu zelf een maken met een LEGO Mindstorms-set.

    Nodig:

    Stappen:

    Wie wil er nu geen dansende robot in huis? Er zelf eentje bouwen is een leuke uitdaging en ook best ingewikkeld. Probeer zelf maar eens je evenwicht te houden tijdens het dansen. Een dansende robot moet dat natuurlijk ook leren. Je kan het dansje vooraf zien op Youtube maar je kan hem natuurlijk ook eerst zelf bouwen.

    Het programma dat voor deze robot geschreven is ziet er ook weer mooi uit. Je kan het ook opknippen in kleine stukjes zodat je steeds ziet wat er beweegt. Pas het programma vooral ook zelf aan voor nieuwe danspasjes en bewegingen. Er zijn weinig dingen die zo leuk zijn als een beweging programmeren en hem meteen terugzien in je robot.

    Nog een apart woord over de bouwinstructies. Die zijn prettig en praktisch, waardoor je op een goede manier kunt bouwen.

    Meer weten?

    De bedenker en maker van deze dansende robotzijn van Teach Kids Engineering. Zij zijn continu bezig om kinderen op weg te helpen in de bouwkunde.

    Heb je na het bouwen van de Mindstorms valstrik zin om een andere robot te bouwen? Kijk dan ook bij de andere EV3-robots op onze website.

  • Ballonnen in de kou

    Ballonnen in de kou

    Met winterweer kan je buiten leuke experimenten en proefjes doen. In dit proefje onderzoek je ballonnen in de kou en hoe lucht reageert op kou.

    Nodig:Ballonnen in de kou

    • ballonnen
    • wasknijpers
    • touw of waslijn

    Stappen:
    Als er al een waslijn in de tuin of op het balkon hangt heb je dit keer geluk. Is dat niet het geval, dan mag je eerst naar buiten om een touwtje te spannen. Zorg dat je het touwtje zo ophangt dat er straks ruimte is om er een paar ballonnen aan op te hangen.

    De volgende stap is het opblazen van de ballonnen. Voor dit proefjes is het belangrijk dat je de ballonnen binnen opblaast. Hij hoeft niet op maximale spanning, maar hij mag zeker niet slap zijn. Als je de ballon hebt opgeblazen leg je er een knoop in.

    Als je een paar ballonnen hebt opgeblazen, neem je ze mee naar buiten. Je kan ze daarna ondersteboven ophangen aan het lijntje dat je hebt gespannen. Gebruik de wasknijpers om ze vast te maken. Een touwtje kan natuurlijk ook, maar zorg dat ze ook weer goed los te maken zijn voor het tweede deel van dit proefje.

    Als de ballonnen in de kou buiten hangen kan je buiten blijven kijken, of binnen vanachter het raam. Als het echt koud is en stevig vriest, dan zal je snel enig effect zien. Als het rond het vriespunt is duurt het wat langer. Schrijf op wat je ziet!

    Als je een duidelijke verandering hebt gezien bij de ballonnen, kan je ze weer van de lijn afhalen en meenemen naar binnen. Kijk nu ook goed of er weer een verandering is. Ook nu kan het even duren. Schrijf op wat je ziet.

    Vragen:

    1. Wat gebeurt er als de ballonnen in de kou buiten hangen?
    2. Wat gebeurt er als de ballonnen weet binnen zijn?
    3. Waardoor denk je dat dit verschil komt?

    Meer weten?
    Lucht bestaat uit hele, hele kleine deeltje. Deze deeltjes heten moleculen. Als het kouder wordt, kruipen moleculen wat dichter tegen elkaar aan waardoor het volume in de ballon omlaag gaat. Dit komt doordat de dichtheid van lucht afhankelijk is van de temperatuur. Het volume is groter als lucht warm is en kleiner als de lucht koud is. Daardoor lijkt de ballon te krimpen en te groeien.

    Op YouTube staat een uitgebreide uitleg over moleculen en waarom een ballon uitzet als hij warm wordt. Ben je helemaal in een winterstemming? Dan kan je in dit proefje sneeuw onderzoeken of, als er geen sneeuw is, zelf een kristaltuin maken.

  • BANN3R PRINTER

    BANN3R PRINTER

    Een printer bouwen en hem vervolgens zelf programmeren. Het leek ons wel een erg tof project om een keertje te bouwen en dankzij het ontwerp van Ralph Hempel was het ook nog eens heel erg leuk om te doen. Met de BANN3R PRINTER bouw je een printer die hele rollen met bonnetjes papier vol schrijft met de teksten die je zelf programmeert.

    Nodig:BANN3R PRINTER

    Stappen:

    De BANN3R PRINTER is een printer die een extra uitdaging geeft bij het programmeren. Je kan namelijk zelf programmeren wat er geschreven wordt. Dat kan je naam zijn, die van je beste vriend of vriendin of het laatste hoofdstuk van het boek dat je nu leest. Zolang jij de letters programmeert schrijft de BANN3R PRINTER ze op.

    Omdat er een flink aantal bewegende onderdelen zijn is het bij de BANN3R PRINTER belangrijk dat je netjes werkt. Let ook op de stand van de tandwielen bij het bouwen, anders schuiven sommige stukjes net de verkeerde kant op.

    Voor een rol papier kan je meestal terecht bij je lokale boekhandel. Maar als je de baas van de supermarkt vriendelijk aankijkt is dat misschien ook mogelijk.

    Meer weten?

    Bij Proefjes met Boefjes proberen we heel vel verschillende ontwerpen te bouwen, te delen en zelf te ontwikkelen. Je kan de andere ontwerpen hier terugvinden. Heb je zelf een ontwerp? Stuur ons dan een berichtje en misschien sta je volgende maand zelf op de site.

  • Een regenmeter bouwen

    Een regenmeter bouwen

    Hoeveel regen komt er eigenlijk naar beneden tijdens een goede regenbui? Terwijl je achter het raam naar buiten kijkt is dat moeilijk te zien. Maar je kunt het wel meten. In dit proefje ga je zelf een regenmeter bouwen.

    Nodig:regenmeter bouwen

    • een plastic drinkfles
    • handvol kiezelstenen
    • tape
    • dikke stift
    • schaar
    • liniaal

    Stappen:

    Pak de plastic drinkfles en knip de bovenkant ervan af. Probeer een mooie rechte lijn te knippen zodat je daarna een gladde rand hebt aan de bovenkant van je regenmeter. Niet alleen kan je je vingers dan minder snel bezeren, je regenmeter wordt er ook beter van.

    Als je de twee helften hebt los geknipt, kan je er wat kiezelstenen in doen zodat hij niet wegwaait. Draai de bovenkant van de fles nu ondersteboven en zet hem er weer in. Plak de twee helften aan elkaar met tape.

    Gebruik nu de liniaal en de dikke stift om een schaal te tekenen op de zijkant van de fles. Je kunt hierdoor afmeten hoeveel centimeter regen er is gevallen.

    Doordat de regen in de trechter van de fles valt en naar beneden loopt, kan je het onderin de fles makkelijk meten. Je kunt na elke regenbui controleren hoeveel regen er is gevallen. Je kunt ook onderzoeken hoeveel regen er per dag, week of maand valt.

    Vragen:

    1. Kan je een verschil meten tussen een korte stevige bui en een lange miezerbui?
    2. Merk je een verschil als je meet in een ander seizoen?

    Meer weten?

    Als je wil weten of het gaat regenen, kan je bijvoorbeeld kijken op Buienradar. Daar houden ze voor Nederland voor heel Nederland in de gaten waar de regenwolken zijn. Ze hebben natuurlijk ook een app.
    Als je meer onderzoek wil doen, kan je naast een regenmeter bouwen ook een onderzoek naar windrichting doen of de twee onderzoeken combineren. Op die manier krijg je een beter overzicht en weerverslag.

  • Popcorn maken met een maïskolf

    Popcorn maken met een maïskolf

    Wat is er nu lekkerder bij een film dan popcorn? Zelfgemaakte popcorn natuurlijk! En het is nog leuker om popcorn te maken van maïs die nog op de maïskolf zit. In dit proefje ga je dat doen: Popcorn maken met een maïskolf

    Nodig:popcorn-maken-met-een-maiskolf

    • gedroogde maïskolf
    • een papieren zak
    • magnetron

    Stappen:

    Het maken van popcorn is een natuurkundig proces (en geen scheikunde). Om te beginnen is het belangrijk dat je de magnetron inspecteert. Als je een instelling hebt die specifiek voor popcorn is heb je geluk en kan je die gebruiken. Geen popcornknop? Geen probleem. Zorg wat je de magnetron op minimaal 700 watt instelt, maar hoger mag ook.

    Doe de maïskolf in de papieren zak. En vouw de bovenkant een paar keer dubbel. Zorg dat hij goed dicht zit zodat de stoom in de zak blijft als je de maïs gaat verhitten bij het popcorn maken.

    Je kunt daarna de zak in het midden van de magnetron zetten. Afhankelijk van de stand van de magnetron duurt het een paar minuten voor de popcorn klaar is. Het makkelijkste is om het aan te zetten en te wachten tot het pop-geluid in de magnetron afneemt.

    Hoor je bijna geen ‘gepop’ meer? Doe dan de deur open en je hebt heerlijke popcorn.

    Vragen:

    1. Op welke stand stond je magnetron?
    2. Na hoeveel minuten was er popcorn?
    3. Kan je andere manieren bedenken om popcorn te maken?

    Meer weten?

    Popcorn maken is een natuurkundig proces. De reden hiervoor is dat popcorn ‘popt’ als er een hele, hele kleine hoeveelheid water in de maïskorrel superheet wordt en in stoom veranderd. Door de druk scheurt de maïskorrel open en wordt een deel van het zetmeel naar buiten en versmelt het met ander zetmeel. Dit vormt dan die lekkere witte wolkjes als het afkoelt. Omdat de drijvende kracht achter deze verandering komt doordat water in stoom veranderd en er feitelijk geen nieuwe chemische verbinding ontstaat, is de verandering een natuurkundig proces. Als je dit proces in slow motion wil zien, kijk dan eens naar dit filmpje.

    Nog niet uitgesnoept? Maak dan ook eens deze wetenschappelijke ijsjes.

  • Mindstorms valstrik

    Mindstorms valstrik

    Wie kent niet de wegzakkende valstrik uit de film? Onze persoonlijke favoriet komt uit de openingsscene van Raiders of the Lost Ark, de eerste film over Indiana Jones. Onze Amerikaanse vrienden bij Teach Kids Engineering hebben deze nu nagemaakt met een Mindstorms-set.

    Nodig:mindstorms valstrik

    Stappen:

    Er zijn weinig dingen zo leuk als op avontuur gaan. Of je nu op avontuur gaat in het bos, de achtertuin of op je kamer. Met een beetje fantasie kan je de meest spannende avonturen beleven. Bij een spannend avontuur horen vaak puzzels en valstrikken. Deze Mindstorms valstrik brengt een klassieke avonturen valstrik tot leven.

    Matt van Teach Kids Engineering heeft deze Mindstorms valstrik gemaakt en deed daarbij inspiratie op uit de film Raiders of the Lost Ark. Hij heeft hem zelf met twee kinderen nagespeeld! Je kan het origineel en de Teach Kids Engineering-versie allebei op Youtube vinden. Ze zijn de moeite waard.

    De instructie is makkelijk, begrijpelijk en overzichtelijk en het programma is goed geschreven.

    Het programma vertelt de robot om de tastsensor in de gaten te houden. Als deze niet meer is ingedrukt en het voorwerp dus is geroofd komt de robo in actie. Na een paar seconden zakt het platform weg en wordt je onder vuur genomen met plastic knikkers. Na een korte wachttijd stijgt het platform weer naar boven.

    Meer weten?

    De bedenker en maker van de Mindstorms valstrik is Teach Kids Engineering. Zij zijn continu bezig om kinderen op weg te helpen in de bouwkunde.

    Heb je na het bouwen van de Mindstorms valstrik zin om een andere robot te bouwen ? Kijk dan ook bij de andere EV3-robots op onze website.

  • Water absorberen

    Water absorberen

    Als je met water knoeit, pak je een doekje om het op te ruimen. Het doekje neemt namelijk water op. Dat heet absorberen. Maar hoe zit dat als je buiten bent? Welke materialen absorberen wel water en welke niet? In dit proefje onderzoek je welke materialen water absorberen en welke er geen water absorberen.

    Nodig:water absorberen

    • papieren bekers gevuld met water
    • pipetje of druppelaar
    • kleine bordjes

    Kies vijf of zes van de volgende materialen:

    • een handvol aarde
    • lapje stof
    • plastic folie
    • keukenpapier
    • sponsje
    • klei
    • grind
    • zand
    • gras

    Stappen:

    In dit proefje kijk je naar materialen die water absorberen. Hiervoor heb je natuurlijk water nodig. Zorg dus dat je dit proefje doet op een plek die een beetje nat kan worden. Dit kan bijvoorbeeld op het aanrecht of buiten.

    Bekijk al de materialen die je voor je proefje wil gebruiken. Til ze op, voel er aan en bestudeer ze. Probeer vooraf te bedenken welke van de materialen het beste water gaat absorberen. Zorg dat je van elk materiaal ongeveer evenveel hebt en leg ze per soort op een bordje.

    Druppel een paar druppels water op je materiaal. Evenveel druppels bij elke materiaal. Het is handig als je hardop telt. Dan weet je zeker dat je steeds evenveel druppels gebruikt. Kijk daarna goed wat er gebeurt.

    Als een materiaal geen water meer absorbeert stop je met de druppels. Onthoud hoeveel druppel je hebt gebruikt of schrijf het op een papiertje.

    Vragen:

    1. Welke materialen dacht je dat goed zouden absorberen?
    2. Welk materiaal absorbeert het beste?
    3. Welke materialen vind je in de natuur?
    4. Welke materialen zijn gemaakt door mensen?
    5. Wat denk je dat er gebeurt als je de materialen nu in de zon legt?

    Meer weten?

    Je kunt het zand en klei mengen en er kleine bakstenen van kneden. Probeer een combinatie van aarde, klei, zand, gras en water voor verschillende soorten bakstenen. Je kunt ze vervolgens in de zon laten drogen tot ze hard zijn. Het eerste stuk van de Chinese Muur is gemaakt met aarde, klei en zand. Dat was heel lang geleden en die muur staat er nog steeds.

    Er zijn ook dingen die slecht tegen water kunnen, zoals een telefoon. Tegenwoordig heb je speciale stoffen die er voor zorgen dat je telefoon helemaal geen water meer absorbeert. David van Bright doet daar zelf een eigen proefje mee.

    Proefjes met water zijn erg leuk. Als je dit een leuk proefje vindt, is het misschien ook een idee om plastic te scheiden met zoet en zout water.

  • Zelf oobleck maken

    Zelf oobleck maken

    Is een vloeistof altijd vloeibaar? Het klinkt raar maar sommige vloeistoffen kunnen hard worden als je er op slaat of stampt. Zo’n vloeistof heet met een moeilijk woord oobleck. In dit proefje leer je zelf oobleck maken en doe je er ook experimenten mee.

    Nodig:zelf oobleck maken

    • 500 ml water
    • 900 gram maïzena
    • 1 grote kom

    Stappen:

    Zet de kom stevig neer en zorg dat je met je hand nog makkelijk bij de bodem komt. Doe dan voorzichtig de maïzena in de kom. Maïzena is heel licht, dus zorg dat je het niet te wild in de kom doet. Doe je dat wel, dan zit je hele werkplek onder de maïzena.

    Als de maïzena in de kom zit kan je het water rustig toevoegen. Meng het hierna goed met je handen door te kneden. Dit mengen kan best wel even duren en het is de bedoeling dat je goed kneed en roert met je vingers. Als het nog wat droog lijkt kan je een klein beetje extra water toevoegen. Doe dit steeds met een scheutje en niet meer dan 100 ml extra water.

    Het mengsel mag niet te waterig zijn, als het een beetje de dikte van vloeibare lijm heeft kan je het voor de eerste keer testen. Probeer een stevige klont te pakken. Op het moment dat je het als een bijna vast materiaal beet hebt en boven de kom houdt, wordt het weer vloeibaar en druipt het terug in de kom. Je bent nu klaar met het zelf oobleck maken.

    Vragen:

    1. Hoeveel tellen duurt het voordat je klont weer vloeibaar wordt?
    2. Wat gebeurt er als je met je handen op de oppervlakte slaat?
    3. Wat gebeurt er als je je hand op de oppervlakte legt en langzaam naar beneden duwt?
    4. Wat gebeurt er als je hard met je hand roert?
    5. Wat gebeurt er als je langzaam roert?

    Meer weten?

    Oobleck is een vloeistof die zich niet altijd gedraagt als een vloeistof. Van water of olie zou je bijvoorbeeld nooit een klontje kunnen pakken. Oobleck is een niet-Newtoniaanse vloeistof. Bij onze vrienden van Nemo hebben ze een heel werkstuk geschreven over deze vloeistof. Na het zelf oobleck maken zal je een aantal dingen uit het werkstuk zeker herkennen.

    Op Youtube staan verschillende filmpjes met proefjes met oobleck. Voor sommige proefjes hebben ze zelfs een zwembad vol met oobleck gemaakt!

    Je kan je oobleck ook een kleur geven door er wat voedingskleurstof bij te doen. Het is dan wel handig om handschoenen aan te doen. Als je dat niet doet zitten je handen ongeveer twee dagen onder de kleurstof.

    Vond je dit een leuk proefje? Misschien vind je het dan ook leuk om slijm te maken! Kijk dan ook bij ons glow-in-the-dark slijm.

     

  • Wat is een lens?

    Wat is een lens?

    Het glas in een vergrootglas zorgt ervoor at je iets beter kan zien. De glazen in een bril doen dat ook. Net als de glazen in een sterrenkijker of een microscoop. Maar hoe werkt dat eigenlijk? In dit proefje onderzoek je de vragen: “Wat is een lens?”en “Hoe werkt een lens?”.

    Nodig:lens maken

    • ansichtkaart (of briefkaart)
    • schaar
    • plakband
    • pipet
    • water
    • tijdschrift
    • vergrootglas
    • oude bril (als je die hebt)

    Stappen:

    Pak de ansichtkaart en prik in het midden voorzichtig een gaatje met het puntje van de schaar. Knip vervolgens een rondje uit. Let op dat het rondje klein is, het mag niet breder zijn dan het plakband. Je kunt je rolletje plakband op het gaatje leggen om te controleren of je niet te groot knip.

    Leg de ansichtkaart daarna op tafel. Pak een stuk plakband dat iets groter is dan het gat dat je net hebt geknipt en plak het er overheen. Het is belangrijk dat je het hele gat bedekt met het stuk plakband. Om goed te onderzoeken wat een lens is, is het belangrijk dat je het gat afdekt met een stuk plakband en niet met verschillende overlappende stukjes.

    Als je het gat hebt afgeplakt draai je de kaart voorzichtig om. Als hij vastplakt aan de tafel ben je extra voorzichtig. Je haalt hem dan rustig los. Plak nu ook op de andere kant plakband. Je hebt het gat nu aan beide kanten afgedekt met plakband.

    Leg de ansichtkaart nu op het tijdschrift. Kijk goed door het gaatje naar wat je ziet.

    Pak nu je pipet en zuig een beetje water op. Laat voorzichtig een druppel water op het midden van plakband en het gaatje vallen. Kijk nu weer naar het tijdschrift. Door de druppel zie je nu iets anders dan eerst. Door het toevoegen van het water heb je zelf een lens gemaakt.

    Na de ansichtkaart kan je het tijdschrift ook bekijken met de oude bril of het vergrootglas. Beschrijf steeds wat er anders is als je kijkt.

    Vragen:

    1. Wat gebeurt er als je een druppel op de ansichtkaart doet?
    2. Wat valt je op aan de vorm van de druppel en het vergrootglas?
    3. Wat gebeurt er als je de lens dicht bij je oog houdt?
    4. Wat gebeurt er als je hem juist ver van je oog houdt?
    5. Je hebt nu verschillende lenzen. Welke maakt dingen het grootst?

    Meer weten?

    Met een lens kan je kleine dingen groter maken. Sommige mensen hebben elke dag een lens nodig om goed te kunnen kijken. Meestal dragen ze dan een bril. Een bril zorgt ervoor dat ze de hele wereld door een lens zien en beter kunnen kijken. Bij het Oogfonds kan je zelf online een oogtest doen.

    De grootste lens ter wereld wordt gebruikt om naar sterren te kijken. De sterrenwacht van het Yerkes-observatorium heeft hem, maar gebruikt hem tegenwoordig niet meer zo vaak.

    Wil je meer proefjes doen met je ogen? Onderzoek dan eens welk oog dominant is in dit leuke proefje!