Categorie: Scheikunde

Het vuurwerk dat je met oud en nieuw ziet is een scheikundig proefje in de lucht of op de grond. Zelf vuurwerk maken is niet moeilijk. In dit proefje ga je leren om zelf vuurwerk te maken dat niet ontploft. Omdat je wel met vuur en brandstof werkt is dit een proefje dat je alleen mag doen met een volwassene erbij.

Nodig:

• een hoopje zand
• 4 theelepels poedersuiker
• 1 theelepel natriumbicarbonaat (zuiveringszout)
• klein bakje
• lepel
• aanstekerbenzine of alcohol
• doosje lucifers

Stappen:

Vuurwerk maken is niet zonder gevaar. Het is daarom belangrijk dat je eerst leest wat je moet doen en pas daarna de stap zet.

Meng in het bakje de 4 theelepels poedersuiker en de theelepel natriumbicarbonaat. Je moet de twee goed door elkaar roeren, zodat ze later goed reageren.

Ga nu naar buiten. Dit is een proefje met vuur en kan je daarom niet binnen doen.

Maak een klein hoopje zand en maak de bovenkant vlak. Schenk nu voorzichtig wat aanstekerbenzine of alcohol over het zand. Het mag best veel zijn, je wil dat het goed vochtig is met de brandstof. Let er op dat er geen aanstekerbenzine of alcohol op je handen zit. Is dat wel het geval maak ze dan eerst schoon.

Schep nu voorzichtig het mengsel van suiker en natriumbicarbonaat op het zand.

Strijk nu een lucifer af en steek het mengsel aan.

Het vuur gaat vanzelf uit. Als je wil kan je het blussen met water, of door er zand op te gooien.

Vragen:

1. Wat gebeurt er als het mengsel brand?
2. Hoe denk je dat dat komt?
3. Als je de verhouding suiker en natriumbicarbonaat aanpast, wat gebeurt er dan?

Meer weten?

Vuurwerk bestaat al heel lang. Vuurwerk maken in dit proefje, gebeurt zonder kleurstof. Als je wil weten hoe kleur in vuurwerk komt, dan kan je dit stuk van NatGeo Junior lezen.

Wil je andere dingen leren over vuurwerk. Kijk dan eens naar dit filmpje van SchoolTV.

• De kleuren van verf en viltstiften zijn vaak gemaakt van een aantal verschillende soorten inkt, kleur en verf. Je kunt die kleuren splitsen met een heel leuk proefje. In dit proefje gaan we die verschillende kleuren splitsen.

Nodig:

• filterpapier (of een koffiefilter)
• gekleurde stiften
• arceerstiften
• potlood
• plakband
• breed bakje
• water

Zorg dat je bij de verschillende kleuren geen basiskleuren (primaire kleuren) gebruikt. Dit zijn rood, geel en blauw. Andere kleuren zijn natuurlijk prima. Kijk ook of je verschillende merken kan gebruiken voor de stiften. Verschillende merken betekent ook verschillende soorten inkt.

Stappen:

Knip het filterpapier in reepjes van ongeveer een centimeter breed en 5 centimeter lang. Maak met een stift een dikke stip op ongeveer 1 centimetr van de onderkant. Gebruik voor elk reepje papier een ander stift.

Plak de bovenkant van het reepje papier nu vast aan het potlood. Je kan meerder strips aan een potlood plakken, maar let er wel op dat je het potlood nog op de randen van het bakje kan leggen en dat de reepjes papier dan nog passen. Het bakje moet natuurlijk wel diep genoeg zijn zodat de reepjes papier de bodem niet raken.

Als de reepjes in het bakje hangen kan je er voorzichtig wat water bij schenken. Schenk er net genoeg water in zodat de reepjes papier het water net raken. De stip moet nog boven het water hangen.

Laat de reepjes papier nu met rust en wacht en kijk wat er met de kleuren op het papier gebeurd.

Vragen:

1. Wat zie je gebeuren met de kleuren?
2. Hoeveel kleuren zie je
3. Reageren de verschillende stiften anders?

Meer weten?

Terwijl het water naar boven trekt door het filterpapier, neemt het wat van de kleur mee. Sommige onderdelen van de inkt worden verder meegenomen dan andere onderdelen. Hierdoor zie je dat de kleur wordt uitgesmeerd.
Je kan dit proefje ook doen met voedingskleurstof. Je kan dan onderzoeken of ook die kleuren splitsen. Probeer ook eens verschillende voedingskleurstoffen te mengen en dan met filterpapier weer te splitsen.

Kleuren splitsen noemen we met een duur woord chromatografie. Bij Basisschool Op Weg heeft groep 8 hier een heel leuk filmpje over gemaakt. In België, bij Technopolis, doen ze ook proefjes met chromatografie. Daar kan je dit proefje doen en de kleuren in een blaadje spinazie onderzoeken.

Het meeste plastic wordt gemaakt van olie. Omdat plastic heel lang goed blijft, wordt het veel gebruikt. Je kan ook bioplastic maken. Dat breekt sneller af en is minder slecht voor de natuur. Wil je leren hoe bioplastic maken gaat, dan is dit proefje voor jou!

Nodig:

• 20 gr. aardappelzetmeel
• 15 ml. glycerol of glycerine
• garde
• hitteplaat
• steelpan
• platte schaal of bakvorm
• stopwatch
• 200 ml. water

Stappen:
Doe eerst 200 ml. water in de steelpan. Je kan deze daarna op de hitteplaat zetten. Als je geen hitteplaat hebt kan je natuurlijk ook het fornuis gebruiken. Zorg wel dat je dat samen met een volwassene doet, want een hitteplaat of fornuis is erg heet.

Meet nu 20 gram aardappelzetmeel en doe het in de steelpan. Voeg daarna 15 ml. glycerine of glycerol toe. Blij hierna goed in de pan roeren met een garde. Als je niet goed mixt koekt het mengsel namelijk snel vast aan de bodem van de pan.

Zodra het gaat koken zet je de stopwatch aan. Blijf nu drie minuten doorroeren. Het is echt heel belangrijk dat je roert. Je ziet het nu ook dikker worden.

Na drie minuten kan je de pan leeggieten in de bakvorm Zorg dat je een dun laagje maakt, anders duurt het drogen te lang.

Na het uitgieten zet je de bakvorm op beendroge en lichte plek. Je moet het nu 24 uur laten drogen. Dan is je bioplastic af.

Vragen:

1. Tijdens het koken wordt het mengsel dikker, hoe komt dat?
2. Je voegt aardappelzetmeel toe en glycerine, waarom?
3. Wat denk je dat er gebeurt als je minder glycerine toevoegt?

Meer weten?
Je hebt nu een doorzichtig plastic gemaakt. Door voedingskleurstof te gebruiken kan je het plastic ook kleurtjes geven. Je doet de kleurstof dan bij het mengsel na de glycerine, maar voordat het gaat koken.
Naast bioplastic wordt er ook hard gewerkt aan make-up die biologisch is. Dat noemen ze biocosmetica. Bij dierentuin Artis in Amsterdam is er Micropia, daar laten ze bijna onzichtbaar kleine diertjes en verbindingen zien. met die verbindingen en diertjes doen ze ook onderzoek naar bioplastic.

Wie houdt er nu niet van stuiterballen? De eerste stuiterballen werden gemaakt van rubber uit de rubberboom. Maar tegenwoordig maken ze stuiterballen van plastic. Je kan ook heel goed zelf een stuiterbal maken. In dit proefje leer je hoe je een stuiterbal maakt en gaan we ook kijken naar de samenwerking van de ingrediënten. Dat laatste heet het maken van polymeren.

Nodig:

• 10 gram Borax
• 20 gram Maizena
• hobbylijm
• 30 ml. warm water
• voedingskleurstof
• lepel om af te meten
• roerstokje
• 2 mengbekers
• meetlint

Stappen:
In de twee mengbekers ga je straks een apart mengsel maken. Zorg dus goed dat je de twee bekers niet naast elkaar zet. Dan kan je ze namelijk door de war halen.

Neem 30 ml. warm water en doe het in de eerste mengbeker. Voeg nu 10 gram borax toe. Met een roerstokje kan je de borax goed door het water mengen. Als je je stuiterbal een kleur wil geven, dan kan je er nu ook de kleurstof bij doen. Doe dat druppel voor druppel, dan zie je het beste of de kleur al goed is.

We gaan nu een in de andere mengbeker werken. Het is belangrijk dat je niet roert.
Doe 20 ml. hobbylijm in de tweede mengbeker. Als je een weegschaal gebruikt is het ongeveer 10 gram. Haal ongeveer een halve theelepel uit de boraxoplossing en voeg die aan de lijm toe. Voeg nu ook 10 gram maïzena toe. Zoals gezegd, niet roeren maar rustig tot 20 tellen.

Als je 20 tellen verder bent pak je je tweede mengbeker en roer je alles door elkaar. Blijf roeren tot het niet meer gaat. Als je niet meer kan roeren haal je het mengsel uit de mengbeker en rol je er in je handen een bal van.

Het balletje lijkt wat kleverig en slijmerig, maar als je langer aan het kneden en draaien bent wordt hij vanzelf steviger. Als hij niet meer kleeft en plakt kan je hem op de grond laten stuiteren.

Als je klaar bent met stuiteren kan je de bal het beste bewaren in een luchtdicht bakje of een hersluitbaar zakje.

Vragen:

1. Als je de bal gemaakt hebt, kan je met je meetlint de omtrek meten. Hoe groot is je stuiterbal?
2. Hoe hoog stuitert je bal?
3. Je kan nu nog een keer een stuiterbal maken. Verander bij elke versie de hoeveelheid borax, maïzena of lijm. Door de samenstelling te veranderen wordt de bal kleveriger, slijmeriger, harder of droger.
   Bij elke nieuwe bal kan je weer meten hoe groot hij is en hoe hoog hij stuitert. Ook kun je kijken hoe lang het duurt voor hij opdroogt.

Meer weten?
De verschillende onderdelen van de stuiterbal vormen samen de stuiterbal. Met een moeilijk woord heten die onderdelen polymeren. Bij Willem Wever hebben ze een leuke uitleg over polymeren.
In dit proefje heb je een stuiterbal gemaakt met een scheikundeproefje. In Amerika woont een jongen die Joel heet. Hij heeft een stuiterbal gemaakt met elastiekjes. Het is ook niet zomaar een stuiterbal, maar eentje van 400 kilo.