proefjesmetboefjes

Categorie: Biologie

Wat zit er in je botten?
Botten zorgen ervoor dat je lichaam overeind kan blijven staan. Botten heb je dus nodig. Maar wat zit er in je botten? De witte buitenkant heb je misschien wel eens op een plaatje gezien, maar aan de binnenkant zit ook nog iets. In dit proefje maak je zelf een model van een bot.

Nodig:
- lege rol keukenpapier
- geel/groen schuursponsje
- rood drinkrietje
- rode en blauwe pijpenrager (of wol)
Stappen:

Botten bestaan uit verschillende onderdelen. Van buiten naar binnen kijken we naar 5 verschillende lagen. De buitenste is het hardst, dit is compact bot. Naar binnen zit een laag spongieus been. Dat is een moeilijk woord voor zacht en sponsachtig bot.

Nog verder naar binnen zit het merg. Je hebt geel merg en rood merg. In het rode merg zitten ook nog bloedvaten. Voor dit proefje hebben we een slagader (rood) en een ader (blauw).

Pak eerst het rode drinkrietje. Dit is het rode beenmerg. Duw hier nu de rode en blauwe pijpenrager doorheen. Zorg dat ze aan der andere kant een stukje uitsteken. Je hebt nu de kern van je bot gemaakt.

De volgende stap is het gele beenmerg. In dit proefje gebruiken we hiervoor het gele deel van het schuursponsje. Je kunt die met de groene kant naar beneden leggen en het rietje met de pijpenragers er in het midden op leggen. Als je er dan netjes een rolletje van maakt, heb je een bot met een kern. De groene laag van het schuursponsje is nu het spongieus been geworden.

Om de bloedvaten, het rode beenmerg, het gele beenmerg en het spongieus been op z’n plek te houden hebben we nog een harde buitenlaag nodig: het compacte bot. Je kan de rol voorzichtig in de keukenrol schuiven. Als je de rand een klein beetje laat uitsteken, zie je precies wat welke laag is.

Je hebt nu een bot dat helemaal is opgebouwd uit verschillende lagen. Je kan nu ook antwoord geven op de vraag; Wat zit er in je botten?

Vragen:
1. Er zitten twee bloedvaten in je bot, waarom denk je dat er niet een is?
2. Voel eens aan je hand, uit hoeveel botjes bestaat je vinger? En uit hoeveel je duim?
3. Waarom denk je dat je bot niet hol is?
Meer weten?

Je hebt nu het model van een bot gemaakt. Je kan hem natuurlijk ook veranderen in een bijna echt bot. Dat kan met papier-maché of gips. Wil je meer leren over botten en wat er allemaal bij komt kijken. Kijk dan ook naar dit filmpje van SchoolTV.

Tegenwoordig maken ze ook botten met een printer. Bij Naturalis in Leiden hebben ze dat gedaan om Trix, de T-Rex, af te maken. Ze konden namelijk niet alle botten meer vinden. Misschien dat ze in de toekomst ook botten van mensen kunnen printen in het ziekenhuis.
12 december 2016
Hoe hoog is een boom?
Als je door het bos of het park loopt hebt je misschien jezelf wel eens een vraag gesteld. De vraag: “Hoe hoog is een boom?” Maar hoe meet je dat? In dit ontdekproefje voor buiten kan je dat leren. Het enige dat je nodig hebt is een plekje met een boom.

Nodig:

1 boom

Stappen:

Het meeste kans op een boom heb je natuurlijk in het bos. Maar ook de boom in de straat of bij het park werkt. Let er bij bomen in de stad wel op dat je niet op verkeer hoeft te letten. Dat is heel belangrijk!

Als je een boom hebt gevonden waarvan je wil weten hoe hoog hij is, loop je er een paar passen bij vandaan. Ga met je rug naar de boom staan en buig voorover zodat je de boom kan zien tussen je benen door. Kijk goed of je de top van de boom kan zien.

Kan je de top van de boom niet zien, maar wel de stam, ga je weer rechtop staan en loop je nog een paar passen. Buig weer voorover en kijk of je de top van de boom wel kan zien. Zie je allen de lucht? Zet dan een stap terug en probeer het nog eens.

Als je de top van de boom kan zien, sta je even ver van de boom als de boom hoog is.
Je kan nu stappen terug zetten om te meten hoe hoog de boom ongeveer is.

Vragen:
1. Hoeveel bomen heb je gemeten?
2. Waar heb je bomen gemeten?
3. Hoe hoog was de hoogste boom in stappen?
Meer weten?

Deze techniek van het meten van een boom komt neer op schatten. Maar we gebruiken wel een wetenschappelijke techniek: Meetkunde (of eigenlijk Trigonometrie). Als je naar de top van de boom kijkt vanuit een hoek van 45 graden, dan sta je even ver van de boom als dat de boom hoog is.

Als je meer wil lezen over meetkunde kan je er verder lezen over op de pagina van WikiKids. Je kan ook zelf aan de slag met wiskunde. Kijk bijvoorbeeld bij W4Kangoeroe doe kan je mee doen met de grootste en leukste reken- en wiskundewedstrijd van Nederland.
4 oktober 2016
Een fossiel maken
Fossielen van dieren en planten zijn oud, heel, heel erg oud. Je kan ook zelf een fossiel maken. Je kunt een fossiel maken van botjes, slakkenhuizen of een mooi blad. Een leuk en leerzaam proefje waarbij je handen best een beetje vies worden.

Nodig:
- koffiedik van vier kopjes koffie
- 125 ml afgekoelde koffie
- 125 gram bloem
- 130 gram zout
- grote kom
- bakpapier
- spullen om fossielen mee te maken
  - blaadjes
  - schelpen
  - slakkenhuis
  - botjes
Stappen:

Pak een grote mengkom. Doe hier het koffiedik in, samen met de bloem, het zout en de koude koffie. Je gaat nu aan de slag om er een deeg van te kneden. Je kan blijven kneden tot het zacht aanvoelt.

Neem nu steeds een stuk deeg en maak er een platte vorm van. Het hoeft niet perfect rond of vierkant te zijn. Denk maar aan een platte steen. Leg de vormen naast elkaar op een stuk bakpapier.

Het deeg is nu nog zacht. Je kan er voorzichtig een blad opleggen en wrijven zodat de nerven van het blad een afdruk geven in het deeg. Als je een takje hebt met meerdere bladeren werkt dat natuurlijk ook. Je kunt ook een schelp in het deeg duwen en zo een afdruk maken, of een slakkenhuisje. Misschien heb je nog kippenbotjes liggen of iets dat je in het bos gevonden hebt. Je kan van bijna alles een fossiel maken.

Als je klaar bent kan je het deeg wegzetten. Als je het een nachtje met rust laat wordt het hard. Dan heb je de volgende dag net echte fossielen.

Vragen:
1. De meeste fossielen zijn van harde dingen zoals botten, niet van huid of spieren. Waarom denk je dat dat is?
Meer weten?
Bij Proefjes met Boefjes zijn we dol op fossielen. We hebben leuke proefjes en ook een filmpje samen met dino-onderzoeker Juliën Lubeek.

In Nederland kan je zelf ook fossielen zoeken. Op de website van de leukste bodemonderzoekers van Nederland staat een lijst met plaatsen en streken. Er is er vast ook eentje bij jou in de buurt.
9 september 2016
Je eigen DNA
DNA is overal en toch kan je het niet zien. Je eigen DNA maakt je wie je bent. Het maakt je uniek. Tenzij je een eeneiige tweeling bent natuurlijk, dan deel je DNA met je broer of zus. In dit proefje ga je je eigen DNA bekijken.

Nodig:
- kleine maatbeker (of een papieren espresso bekertje)
- flesje kleurloze sportdrank
- afwasmiddel
- ananassap
- satéprikker
- alcohol (91% als het kan, 70% is ook goed)
- leeg flesje met dop (oude en schoongemaakte kruidenpotjes zijn perfect)
Stappen:

Zorg dat je een dag voor je gaat beginnen het flesje met alcohol in de vriezer stopt. De alcohol zelf zal niet bevriezen, maar het moet wel ijs en ijskoud zijn voor dit proefje.

Neem nu de fles met sportdrank en neem een goede slok. Echt, je hele mond mag vol. Nu ga je ongeveer 2 minuten gorgelen met de sportdrank. Goed van je ene wang naar de andere en stevig rond blijven gaan. Het klinkt trouwens een stuk makkelijker dan dat het is.
Als je wil, kan je met je tanden nog een beetje langs de binnenkant van je wang schrapen. Niet te hard! We zijn opzoek naar je eigen DNA, niet je bloedgroep.

Spuug de sportdrank nu uit in de kleine maatbeker. Dit kan je nu doorschenken in het kleine flesje. Schenk hem niet meer dan 1/3 vol.

Doe er nu een beetje afwasmiddel bij. Ongeveer tot het flesje half vol is. Schud het flesje nu voorzichtig en hou het een paar keer ondersteboven. Doe dit rustig en voorzichtig. De vloeistoffen moeten mengen zonder dat er belletjes schuim ontstaan. Dus hard schudden helt niet.

Voeg nu ook een paar druppels ananassap toe. Hierna kan je die druppels er ook door mengen als je opnieuw rustig met het flesje schud.

Haal nu de alcohol uit de vriezer. Haal ook het dopje van het flesje met het sportdrank, wangslijm, zeep en ananassapmengsel. Hou het flesje met het mengsel schuin en schenk heel, heel langzaam een klein beetje alcohol langs de rand naar binnen. Je schenk dor tot de alcohol een klein laagje vormt op het mengsel.

Zet het flesje nu weer rechtop en laat het een minuut staan.

Kijk na een minuut naar het flesje en kijk waar de alcohol en mengsel elkaar raken. Als het goed is gegaan zie je nu een beetje witachtig slijm drijven tussen de twee lagen vloeistof.

Pak nu de satéprikker en prik zachtjes tegen het slijm aan. Als je de satéprikker nu langzaam een paar keer draait, klontert het slijm er waarschijnlijk een beetje aanvast. Je kan het dan uit het flesje tillen en beter bekijken.

Dit is je eigen DNA!

Vragen:
1. Waarom denk je dat je zo lang moet gorgelen?
2. Waarom doe je afwasmiddel bij het sportdrank en wangslijmmengsel?
3. Wat doet de alcohol?
4. Kan je het proefje nog een keer doen maar één stof weglaten?
Meer weten?

Eerder hebben we al eens een proefje gedaan met het DNA van fruit. Je kan dit proefje nu nog een keer doen en onderzoeken wat het verschil is tussen je eigen DNA en dat van een banaan.
Bij Corpus in Oegstgeest kan je nog meer leren over DNA en het menselijk lichaam.
Wil je weten wat DNA eigenlijk doet? Vraag dat maar aan dr. ir Marc van Mil. Hij legt in dit filmpje helder uit wat DNA nu eigenlijk is en doet.
1 september 2016
Waarom is water nat?
Waarom is water nat? Het lijkt misschien een gekke vraag, maar sta er eens bij stil. Waarom is water eigenlijk nat? In dit proefje doe je onderzoek naar die vraag.

Nodig:
- 5 glazen van minimaal 100ml.
- 100 ml water
- 100 ml sap
- 100 ml afgekoelde thee
- 100 ml melk
- 100 ml cola (of een andere drank met koolzuur)
- blinddoek
Stappen:

Zet de 5 glazen naast elkaar neer. Schenk in elk glas evenveel vloeistof. Omdat de vloeistoffen misschien uit de koelkast komen, is het belangrijk dat je na het inschenken even wacht. Het proefje werkt het beste als alle vloeistoffen op kamertemperatuur zijn.

Vraag nu even of iemand je komt helpen.

Als de 5 glazen gevuld en op kamertemperatuur zijn, pak je de blinddoek en doe je die om. Het is nu de taak van de hulp om de glazen in een andere volgorde te zetten.

Laat je hulp nu je vinger naar het eerste glas leiden. Bedenk welke vloeistof het is en vraag je hulp om het op te schijven. Ga zo alle 5 de glazen af. Voor het beste resultaat droog je na elke keer je vinger even af.

Vragen:
1. Voelen alle vloeistoffen nat aan?
2. Voel je een verschil tussen de verschillende vloeistoffen?
3. Wat voelt er verschillend?
4. Hoeveel van de 5 had je er goed?
Meer weten?

Nat is een woord dat wij gebruiken om uit te leggen hoe het voelt als je je hand in water stopt. Op een zelfde manier kan je ook zeggen dat een steen hard is of vuur heet. De zenuwen in je hand sturen informatie van je hand naar je hersenen. Je hersenen gaan met die informatie aan de slag. De informatie over de druk op je hand, de temperatuur en de manier waarop water langs je hand beweegt, vertelt je hersenen dat water nat is.

Er zijn verschillende manieren om je hersens voor de gek te houden. Zo zijn er plaatjes waarop je iets ziet dat eigenlijk niet kan. Dat heet een optische illusie. Bij Kennislink hebben ze daar een goede uitleg over met leuke voorbeelden.

Naast je ogen kan je ook je hele lichaam voor de gek houden. In dit filmpje zie je hoe ze dat doen.
10 augustus 2016
Nachtvlinders zoeken
Nachtvlinders zoeken doe je het beste in het donker. Maar om ze te lokken heb je wel licht nodig. In dit proefje leer je om nachtvlinders te lokken en gaan we op zoek naar de vlinders die in jouw buurt leven.

Nodig:
- 2 verschillende zaklampen
- wit laken
- touw
- schaar
- fototoestel
Stappen:

De eerste voorbereidingen kan je overdag doen als het nog licht is. Pak het laken, het touw en de schaar en ga op zoek naar een goede plek om het laken op te hangen. Hang het laken een beetje schuin zodat je er makkelijk een zaklamp achter kan zetten.

Zodra het donker is kan je naar je laken lopen en zet je 1 van de 2 zaklampen aan. Blijf rustig zitten wachten tot de eerste vlinders komen kijken. Meestal gaan ze op het laken zitten en kan je in alle rust een foto van ze maken. Met die foto kan je later op Vlindernet opzoeken welke vlinders je hebt gezien.

Probeer na een halfuur ook eens je andere lamp. Zo kan je zien of ze verschillend licht geven en welke van de twee beter werkt.

Let er bij je onderzoek wel op dat de vleugels van vlinders, ook nachtvlinders, heel gevoelig zijn. Als je ze aanraakt kunnen ze kapot gaan. Een vlinder met een kapotte vleugel kan niet meer goed vliegen. Ook daarom kan je beter een foto maken dan de nachtvlinders aanraken.

Vragen:
1. Hoeveel vlinders heb je geteld?
2. Welke vlinders heb je gezien?
3. Welke lamp gaf het beste resultaat?
4. Wat is het verschil tussen de twee zaklampen?
Meer weten?

Nachtvlinders zoeken gaat niet alleen met licht. Op de website van onze vrienden van Nachtvlindernet staan verschillende manieren om ze te lokken en onderzoeken. Je kunt hier ook terecht voor de jaarlijkse Nationale Nachtvlindernacht. Op de website staan ook verschillende plekken in Nederland waar een avond nachtvlinders zoeken wordt georganiseerd.
5 augustus 2016
Waterkringloop
Regen komt uit de zee. Dat klink heel gek, maar het is echt waar. Dat komt door de waterkringloop. In dit proefje leer je meer over de waterkringloop.

Nodig:
- grote glazen pot
- deksel voor op de pot
- ijsblokjes
- 100 ml warm water
Stappen:

Zet de pot goed op tafel. Omdat je met warm (of heet) water werkt, is het belangrijk dat hij niet om kan vallen.

Vul de pot met een laagje warm water van ongeveer 3 centimeter. Hoe heter het water is, hoe sneller het proefje gaat. Als je het water wil koken of heet water uit de kraan gebruikt, vraag dan even hulp aan een volwassene.

Leg de deksel nu ondersteboven op de bovenkant van de pot. Stapel de ijsblokjes op de deksel.

Nu is het tijd om rustig te kijken naar wat er gebeurt.

Vragen:
1. Wat gebeurt er in de pot?
2. Kan dit proefje ook met koud water?
3. Waarom denk je van wel of niet?
Meer weten?

In de pot zie je het hete water verdampen. De warme waterdamp stijgt en koelt af door de ijsblokjes op de deksel. De afgekoelde waterdamp condenseert. Dat betekend dat het weer druppels worden op de onderkant van de deksel. Als er genoeg waterdruppels onder de deksel zitten worden ze te zwaar en vallen de druppels weer naar beneden. Dat rondje heet een waterkringloop.

Op de website van Ecomare hebben ze een leuke uitleg over de waterkringloop. Zelf kijken we ook graag naar Huisje Boompje Beestje die kunnen leggen in dit filmpje ook uit wat er met de regen gebeurt als hij is gevallen.
13 juli 2016
Wat is erosie?
Erosie is een moeilijk woord voor slijtage. Niet de slijtage van je shirt of je schoenen, maar de slijtage van de grond en de bergen. Een berg kan bijvoorbeeld voor een deel verdwijnen als er lang genoeg water over stroomt. In dit proefje ga je erosie verder onderzoeken.

Nodig:
- kartonnen of plastic beker
- priem
- schaar
- drinkrietje
- klei
- oude bakplaat
- zand of aarde
- 3 grote kiezelstenen
- 500 ml water
Stappen:

Het beste is om dit proefje buiten te doen. Als dat niet kan, kan het natuurlijk ook binnen, maar zorg dan dat het water ook kan opvangen. Leg in dat geval ook een paar handdoeken of een dweil klaar.

Pak het bekertje en prik een gaatje in de zijkant. Zorg dat het gat ongeveer een centimeter boven de bodem zit. Knip nu het drinkrietje in twee stukken. Schuif een helft door het gaatje zodat hij nog een paar centimeter uitsteekt. Je kan het gaatje nu afdichten met de klei.

Vul het bakblik met een laagje zand en aarde. Maak de bovenkant glad, zodat je een mooie gevulde bakplaat hebt met zand.

Leg het bakblik nu schuin op de grond en leg onder een kant een steen. Als je geen steen hebt, dan kan je ook wat zand pakken, een blok hout of een leeg pak sap. Het maakt niet uit wat je gebruikt, zolang het bakblik maar schuin staat en 1 kant ongeveer 6 centimeter van de grond komt.

Ze de beker nu aan de hoge kant van het bakblik met het rietje boven het zand. Zet je vinger tegen de opening van het rietje en giet met je andere hand de beker vol met water. Als de beker vol is, laat je het rietje los. Kijk nu goed hoe het water naar beneden loopt.

Probeer het bakblik nog schuiner te zetten. Zeker 10 tot 12 centimeter van de grond. Zet je vinger weer op het rietje terwijl je de beker vult met water. Herhaal het proefje en kijk weer goed hoe het water nu naar beneden loopt.

Bedek het bakblik nog een keer met zand. Leg er nu een paar kiezelstenen voor het rietje. Druk het rietje weer dicht en vul de beker met water. Laat het water weer lopen en kijk goed wat er gebeurt als het water de kiezelstenen raakt.

Vragen:
1. Wat gebeurt er als het water de eerste keer naar beneden loopt?
2. Zie je iets anders als het bakblik schuiner staat?
3. Wat gebeurt er met het water als je er een kiezelsteen voor legt?
4. Is het anders als je meer kiezelstenen gebruikt?
Meer weten?

Het water slijt een pad door het zand. Dit is een goed voorbeeld van erosie. Ook in Nederland kan je in de natuur naar erosie kijken. In Zuid-Limburg heb je heuvellandschap dat ontstaan is door eeuwen van erosie.

Ook bij het strand zorgt het zeewater voor erosie. Nederland heeft natuurlijk heel veel strand, dus wordt goed in de gaten gehouden waar het meeste zand verdwijnt.
9 juli 2016
Eindhoven Maker Faire

De Maker Faire is de grootste Show (and Tell) op aarde: een gezinsvriendelijk festival waarbij uitvinding, creativiteit en vindingrijkheid centraal staan. Een viering van de Maker movement.

Deels wetenschapsfestival, deels beurs, en voor een deel iets helemaal nieuws. Het festival in Eindhoven is een samenkomst van tech-enthousiastelingen, hobbyisten, onderwijzers, knutselaars, ingenieurs, wetenschapsclubs, designers, kunstenaars, studenten en commerciële exposanten van alle leeftijden. Al deze makers komen naar de Maker Faire om te laten zien wat ze maken en om te delen wat ze leren.

De lancering van de Maker Faire in de Bay Area in 2006 toonde de populariteit van het maken en interesse onder de groepen ambitieuze makers om deel te nemen aan hands-on activiteiten en nieuwe vaardigheden te leren tijdens het evenement. Een record van 215.000 mensen namen deel aan de twee Maker Faires in de Bay Area en New York in 2014. Een gezinsvriendelijk evenement, waar 50% van de bezoekers tijdens het evenement aanwezig was met kinderen.

Maker Faire is voornamelijk gericht op de toekomst, de presentatie van makers die nieuwe vormen verkennen met nieuwe technologieën. Maar het is niet alleen voor de makers op technisch gebied; Maker Faire is voorzien van projecten en experimenten vanuit het gehele spectrum van wetenschap, techniek, kunst, performance en ambacht.

Maker Faire is een bijeenkomst van fascinerende, nieuwsgierige mensen die leren genieten en die houden van het delen van wat ze kunnen doen. Het is een plek voor makers om voorbeelden van hun werk te laten zien en interactie aan te gaan met het publiek. Vele makers zeggen dat ze geen andere plek kennen om te delen wat ze doen. DIY (Do-It-Yourself) is vaak onzichtbaar in onze gemeenschap, deze vindt vaak plaats in winkels, garages en op keukentafels. Het staat meestal niet in de schijnwerpers van de traditionele kunst of (wetenschappelijke) evenementen. Maker Faire maakt deze projecten zichtbaar en laat ideeën zien die we niet elke dag tegenkomen.

Het festival in Eindhoven wordt aangeboden door Maker Media. Maker Media publiceert Make:magazine, produceert Maker Faire, en biedt een doe-het-zelf tools, electronica, kits en boeken via de online en pop-up maker Shed winkels.

7 juli 2016
Loeren bij de Boeren 2016

Een verslag door Omroep Houten van de activiteiten bij Loeren bij de Boeren van zaterdagmiddag. Voor, na en tijdens het optreden van Clean Pete was er op het terrein van boer Vernooy van alles te beleven.

Tijdens Loeren bij de Boeren traden er vele bekende artiesten op, waaronder Ellen ten Damme, Eefje de Visser, Cosmic Carnival en Edison Effect. Naast deze musici waren er ook dans, modern circus en cabaret voorstellingen te zien.
Verder waren er allerlei kinderactiviteiten en een streekmarkt.

Het festivalterrein was op zaterdag 2 juli open van 12:00 tot 23:00 uur en op zondag 3 juli van 12:00 tot 21:00 uur.
het festival werd op 3 locaties in een prachtige omgeving in ’t Goy gehouden.
Boer Vernooij op de Beusichemseweg 32, is de hoofdlocatie
Landgoed Wickenbrgh, Wickenburgseweg 17
Landwinkel de Lindeboom Beusichemseweg 22

4 juli 2016